X
تبلیغات
خراسان رضوی گشت - دیدنی های شهرستان نیشابور
دیدنی های شهرستان نیشابور پنجشنبه دهم شهریور 1390 12:2
 

 

 

 

دره دیزباد ۳۰کیلومتری شرق نیشابور در جاده مشهد
باغرود   ۱۲ کیلومتری شهرستان نیشابور قرار دارد.
 آبشار و دره خرو علیا ۲۰کیلومتری شرق نیشابور در جاده مشهد
آبشار و دره بوژان ۱۵کیلومتری شرق نیشابور به طرف مشهد
دره و آبشار بار ۲۵کیلومتری جاده قوچان
دربهشت نیشابور - جاده باغرود - روستای دربهشت
روستای سوقند
روستای برف ریز کیلومتر 9 جاده باغرود - ۵ کیلومتری روستای بشرآباد واقع در جاده باغرود
روستا و دره کلیدر نیشابور - بخش سرولایت
روستای غار کیلومتر 7 جاده باغرود
روستای طاغان کیلومتر 25 جاده قدیم سبزوار - انحرافی جاده روستای بار
روستای صومعه و میرآباد جاده صومعه ۱۵ کیلومتری شمال نیشابور
شهر ییلاقی و دره درود بخش زبرخان واقع در ۵ کیلومتری قدمگاه
چشمه سبز
روستای ییلاقی درخت جوز نیشابور - کیلومتر 25 جاده قوچان - انحرافی جاده روستای بار
روستای ییلاقی رود ۱۲کیلومتری شمال نیشابور- جاده باغرود
روستای ییلاقی گرینه نیشابور - بخش زبرخان
غار ابراهیم ادهم محل عبادت ابراهیم ادهم و محل ملاقات شیخ ابوسعید ابوالخیر و ابوعلی سینا و نیز خفیه گاه شیخ حسن جوری که در ۱۳ کیلومتری شمال شهر نیشابور، در شمال روستای بار و قسمت غربی اردوگاه شهیدرجایی می باشد
غار آبدار این غار آب دارد که به وسیله تلمبه آن را خارج می کنند و فیروزه را استخراج می نمایند. فیروزه ی این غار شبیه غار زاک مرغوب است
غار درخت فیروزه نقطه ای از کوه که شکاف دارد( همان رگه) ادامه می یابد و دنباله ی رگه ها که مانند شاخه های درخت می باشد ( و تنه ی آن، چاه حفر شده ی اول )که از روی زمین مجدّداً بیرون می آید. به همین دلیل به آن درخت فیروزه می گویند. به هر حال غار حفر شده ی اول به صورت تنه ی درخت است که قسمت های مختلف این چاه، رگه ها را در بر می گیرد.

غار ساعدی

زمان سردار ساعد حفر شده است. حدود ۱۰ متر بالای غار زاک قرار دارد که فیروزه ی آن عالی است.



غار ابواسحقی

این غار بسیار قدیمی و فیروزه ی آن مرغوب و گران قیمت است و از زمانهای پیشین تا کنون به همین نام شهرت دارد. اگر ابواسحق اینجو و شعر حافظ را در نظر مجسم کنیم، آیا راستی خاتم فیروزه ابواسحق کنایه ای از غار ابواسحقی نیست؟ با توجه به ذکر آن در تنسوق نامه و عرایس الجواهر و نیز آن که در دیوان شاعرانی چون قطران، خواجو، عطار و حافظ آمده و با توجه به شعر صائب: «صائب اگر به تاج شهان جا کند هنوز فیروزه یاد شهر نیشابور می کند» پیوند فیروزه با نیشابور را درمی یابیم.



غار زاک غار زاک بالا، زاک پایین که به مناسبت داشتن زاج سبز( کات کبود)به این اسم نامیده می شود. سر غار زاک، ایوانی است که به همین نام معروف است. در این ایوان چند حلقه چاه از سر کوه حفر شده و پایین آمده که در قسمت پایین میله های چاه به هم رسیده و قسمت پایین به صورت ایوانی نمایان است
غار قلعه کمر-سلجوقی بخش سرولایت- بین روستای کلیدر و زیارت
غار قره دم اگرچه قره به زبان ترکی به معنی« سیاه» است اما در اصطلاح نیشابوری به قنات هایی که بی آب است و دهانه ی آن گشاد و مخروبه و غیر قابل استفاده می باشد گفته می شود. اگر کسی داخل آن بیفتد بدون کمک نمی تواند بالا بیاید. دهانه ی آن بر اثر ریزش اطراف قطر زیادی یافته است. اما در این غار زمانی که سنگی به داخل قنات می اندازند صدا می کند و به همین دلیل آن را قره دم می گویند
غار سبز

به مناسبت اینکه فیروزه ی آن سبز می باشد به این نام شهرت دارد.



غار کمری

از آبادی کلاته به کمرکوه می رسد.( به چشمه هایی که چند درخت کنار کوه دارد و معمولاً ساکنین دائمی ندارند، کلاته می گویند)



غارانجیری به مناسبت دو درخت انجیر که در آن جاست به این اسم نامیده شده است. فیروزه ی این غار باعث تنزّل شدید قیمت فیروزه در اروپا شد که صنیع الدوله (اعتمادالسلطنه)در مطلع الشمس به آن اشاره نموده است
هفت غار روستای غار
غار های خروین بخش زبرخان- ارتفاعات شهر خروین
غارهای سوقند بخش مرکزی- ارتفاعات روستای سوقند
 معدن خاکی

چون رشد اصلی فیروزه در خاک است و درست مانند گیلاس می ماند که نارس و رسیده دارد، سالیان متمادی می ماند که به اصطلاح برسد. فیروزه های خاکی معمولاً اضافاتی است که آب آنها را از معادن اصلی آورده و در این نقاط زیر خاک و گل پنهان می کند و بعدها استخراج می شود. ( که تا این اواخر به طور قاچاق کشف و به فروش می رسید). فیروزه ای که در این مناطق به دست می آید اگر درشت باشد بهترین فیروزه است. معمولاً فیروزه به صورت رگه ای داخل سنگ ها قرار دارد. غارهای حفر شده ، دنباله ی این رگه هاست که به طور عمودی حفر می شود اما ممکن است این رگه ها بالا و پایین برود. معمولاً دنباله ی آن را حفر می کنند و غاری که به داخل زمین حفر شده گاهی دوباره بالا می آید. ( یعنی به سطح زمین می رسد). مرحوم استاد فریدون گرایلی این غار را به صورت نیم دایره ای تشبیه کردند که دو سر آن روی زمین قرار دارد و گاهی این رگه ها پر پیچ و خم می شود.



غارهای بز  قوچان

بخش طاغان کوه- ارتفاعات روستای بزقوچان



درخت چنار کهنسال برج بخش زبرخان- جنوب روستای داس
درخت ارس جنگلی محسن آباد بخش زبرخان- روستای محسن آباد.قدمت حدود ۶۰۰ سال, درخت مذکور هم اکنون در محوطه ی افلاک نمای خیام به نمایش گذاشته شده است
باغ نشاط - قاجاریه بخش تحت جلگه- روستای تقی آباد. این باغ در حدود سال ۱۳۲۶ ه.ق توسط آقابالاخان سالار معتمد( گنجی)از خوانین بزرگ خراسان و منطقه احداث شد. روی هم رفته، این مکان شامل عمارت شمالی، مرکزی، حصار، برج، بارو و... است. قدیمی ترین قسمت باغ عمارت شمالی آن است. طبقه ی همکف عمارت مرکزی در زمان مرحوم سالار معتمد بنا شده است. وسعت باغ حدود ۱۵ هکتار بوده و تعدادی بسیار از درختان کاج، پسته و... در آن کاشته شده است. عمارت مرکزی باغ نشاط آراسته به آجرکاری های زیبایی است. روایت است استاد کمال الملک هنرمند و نقّاش مشهور ایرانی در اواخر عمر خویش در این مکان ساکن بوده است
درخت چنار کهنسال سلیمانی بخش طاغنکوه- روستای سلیمانی.قدمت حدود ۳۵۰ سال
درخت چنار کهنسال درود بخش زبرخان- شهر درود- جنب امامزاده عین علی. قدمت حدود ۴۰۰ سال
درخت چنار کهنسال داس بخش زبرخان- روستای داس .قدمت حدود ۴۰۰ سال
درخت چنار  کهنسال گرینه بخش زبرخان- روستای گرینه. قدمت حدود ۳۰۰ سال
باغ جمشید - پهلوی اول داخل شهر- منوچهری شمالی
باغ امین اسلامی - پهلوی دوم داخل شهر- خ منوچهری شمالی
باغ امین اسلامی - پهلوی اول داخل شهر- خیابان امام
باغ عطار بخش مرکزی- ۶ کیلومتری جنوب شرقی نیشابور
باغ خیام بخش مرکزی- ۵ کیلومتری جنوب شرقی نیشابور
باغ دکتر ترقی خ ۱۷ شهریور- قلعه نو باغات
باغ غازی -پهلوی اول بخش مرکزی- روستای نقاب
باغ قدمگاه بخش زبرخان- شهر قدمگاه
باغ گنجی - پهلوی اول داخل شهر- خ فردوسی شمالی
باغ گنجی - پهلوی اول داخل شهر- خ منوچهری شمالی
تپه برج  کیلومتری جنوب شرق نیشابور و در دو کیلومتری جنوب روستای برج
بقایای شهر کهن جنوب شرقی شهر
آتشکده آذر برزین مهر
شادیاخ
تپه های ترب آباد
تپه های برجا مانده از نیشابور کهن
گنبدهای آجری- تاریخی مهرآباد - شهمیر
آرامگاه استاد کمال الملک ۵/۶ کیلومتری جنوب شرق نیشابور - جوار آرامگاه عطار نیشابوری
آرامگاه سعیدبن سلام مغربی ۴کیلومتری جنوب شرقی نیشابور
آرامگاه ابوعثمان حیری کیلومتری جنوب شرقی نیشابور - در همان مکان آرامگاه سعیدبن سلام
آرامگاه فضل بن شاذان نیشابور بخش مرکزی ـ ۶کیلومتری جنوب شرقی نیشابور
آرامگاه مشاهیر ۶ کیلومتری جنوب شرقی نیشابور در همسایگی آرامگاه عطا
پل حسین آباد جنگل بخش میان جلگه ـ روستای حسین اباد جنگل
پل حصار سرخ بخش میان جلگه ـ روستای حصار سرخ
محله ی سعدشاه (سعیدشاه)
محله سرتلخ
محله ی بالا گودال
محله ی سرسنگ
چهار طاقی بزرگ مهرآباد - سلجوقی کیلومتر ۳ جاده نیشابور- کاشمر
چهار طاقی سنگی باغشن گچ - صفویه بخش مرکزی- شمال روستای باغشن گچ
چهار طاقی سنگی کلیدر - تیموری بخش سرولایت- روستای کلیدر
چهار طاقی چشمه علی - صفویه بخش زبرخان- شمال شهر خروین
چهار طاقی کوچک مهرآباد - ایلخانی کیلومتر ۳ جاده نیشابور- کاشمر
بافت قدیم اسحاق آباد بخش زبر خان ـ روستای اسحاق آباد
بافت قدیم خروین بخش زبر خان ـ شهر خروین
بافت قدیم بوژان بخش زبر خان ـ روستای بوژان
بافت قدیم درود بخش زبر خان ـ شهر درود
بافت قدیم دیز باد علیا بخش زبر خان ـ روستای دیزباد علیا
بافت قدیم روستای بار بخش تحت جلگه ـ روستای بار
بافت قدیم شهر فعلی نیشابور داخل شهر
  بافت قدیم قدمگاه بخش زبر خان ـ شهر قدمگاه
  مدارس صابونی .سعیدیه.حسان قرشی.قطان.صاعدیه.سهل صعلوکی عجلی.دقاقیه.ابن حبان تمیمی.ابو سعد زاهد.خفاف.بیهقیه.بسطامیه.اسفراینی.ابوسعد استر آبادی.ابوبکرسبتی.ابوالحسن المتوّی.ناصحیه قبل از نظامیه ساخته شده و در حال حاضر کاملا تخریب گردیده و اثری از آن بجا نمانده است
 مدرسه ی علمیه گلشن داخل شهر نیشابور ـ خیابان امام ـ روبه روی مسجد جامع.قاجاریه-تیموری
مدرسه مجتهدی چهارراه انقلاب ـ کوچه مجتهدی
دبیرستان خیام حاشیه ی میدان خیام
تپه قبرستان ها تپه قبرستان تیران(بخش سرولایت- روستای تیران.

ایلخانی- صفویه).

تپه قبرستان اندرآب(بخش سرولایت- روستای اندرآب.صفویه)

تپه قبرستان حیدرآباد(بخش سرولایت- روستای حیدرآباد.اسلامی)

 

تپه قبرستان ماروسک(بخش سرولایت- روستای ماروسک.قاجاریه)


تپه قبرستان کلاته شاهین(بخش سرولایت- روستای کلاته شاهین.اسلامی)

اوشار قبرستان گل میم(بخش سرولایت- روستای گل میم.قاجاریه)

سردابه ها

ماروسک(بخش سرولایت- روستای ماروسک.ایلخانی)

اردلان(بخش طاغنکوه- شهر قدیم اردلان.ایلخانی)

تیران(بخش سرولایت- روستای تیران.ایلخانی)

کلیدر(بخش سرولایت- روستای کلیدر.ایلخانی)

 یام(بخش سرولایت- روستای یام تقسیمات جدید سبزوار.ایلخانی)

گاوکش(بخش سرولایت- روستای گاوکش.ایلخانی)

قبرستان ها حیره(بخش مرکزی- امامزاده محروق.

صدر اسلام تا ایلخانی)

 

امامزاده سید ابوالحسن  و امامزاده سید ابوالقاسم اسحق آباد(بخش زبرخان- روستای اسحق آباد.صفویه قاجاریه)

امامزاده عین علی(بخش زبرخان- شهر درود.صفویه قاجاریه)

بار(بخش تحت جلگه- روستای بار.صفویه)

جنداب(بخش میان جلگه- روستای جنداب.قرن ۱۲ )

چناران(بخش زبرخان- روستای چناران.صفویه قاجاریه)


پیربابا(بخش تحت جلگه- روستای بنده.قاجاریه)

گاوکش(بخش سرولایت- روستای گاوکش. اسلامی)

 

گوردخمه چشم عاشقان بخش سرولایت- کلاته اسد الله خان

ساسانی- اسلامی



آسیاب های آبی

اسحاق آباد(بخش زبر خان ـ روستای اسحاق آباد.برج آسیاب مخروبه)

حاجی آباد(بخش زبرخان ـ روستای حاجی آباد درحال بهره برداری.قاجاری)

 چکنه(بخش سر ولایت ـ چکنه سفلی.مخروبه )

آقازاده(بخش زبر خان ـ جاده روستای حشمتیه.قاجاریه)

 اردوغش(بخش زبرخان ـ ابتدای جاده روستای اردوغش.مخروبه)

حریم آباد(بخش زبر خان ـ روستای حریم آباد.قاجاریه)

 



http://www.rovzane.com/

 

 

باغ امین اسلامی - پهلوی اول

داخل شهر- خیابان امام

مساحت تقریبی این باغ هشت هزار متر مربع می باشد. در میان این باغ سنتی ایرانی عمارتی دو طبقه با زیربنای ۱۳۰۰ متر مربع قرار دارد و مشتمل بر فضاهای معماری نظیر سالن مرکزی،۹ باب اتاق با ابعاد مختلف به صورت متقارن در هر طبقه است. ورودی ستون دار عمارت مزبور در ضلع جنوبی آن قرار گرفته است و با پلان نیم دایره به این قسمت از عمارت متصل است. عمده ی تزئیناتی که در قسمت ورودی بنا دیده می شود علاوه بر سرستون و پایه ی ستون ها با تزئینات آجری ساده باید به آراستگی های سقف پیشخوان بنا به صورت قوس های هلالی و تزئینات آجری و رخبام توجه کرد. در میان فضای مرکزی عمارت کلاه فرنگی بسیار زیبا با نورگیرهای چوبی نفیس پیرامون، علاوه بر تأمین نور فضای بخش فوقانی، هوای مطبوعی را برای این قسمت ایجاد می کرده است. به استناد کتیبه ی پیشخوان ورودی، عمارت این باغ در حدود سال ۱۳۰۳ خورشیدی توسط استاد معمارباشی و به امر مرحوم امین اسلامی بنا گردیده است.

 

 

 

تپه برج

این محدوده ی باستانی در حدود ۲۵ کیلومتری جنوب شرق نیشابور و در دو کیلومتری جنوب روستای برج واقع است. ارتفاع تپه ۶/۸ متر و وسعت آن ۲/۱۶هکتار را در بر می گیرد. این مکان در سال ۱۳۸۳ ه.ش با هدف دستیابی به توالی فرهنگ های پیش از تاریخ نیشابور توسط باستان شناسان کاوش گردید. آثار مکشوفه از این تپه مؤید فرهنگ دوره آهن ۳ تا مس سنگی ۱ می باشد. همچنین در این محوطه یک اسکلت انسان و در کنار آن یک قطعه فیروزه کشف گردید که قدمت آن ۵۵۰۰ سال پیش بوده است.



بقایای شهر کهن

آنچه از نیشابور باستانی بر جای مانده منطقه ای است ،در حاشیه ی جنوب شرقی شهر فعلی نیشابور- به وسعت حدود ۶ کیلومتر مربع- که از شمال به اتوبان کمربندی نیشابور- مشهد، از جنوب به روستای جوری و شاه آباد و از غرب به روستای ابراهیمی محدود می گردد. بر اساس تحقیقات باستان شناسی آقای ریچارد بولیت در سال ۱۹۶۶ م. محدوده ی کهندژ به صورت تپه ای به ارتفاع ۱۲ متر و به وسعت ۵/۳ هکتار. دیوار و دروازه های حصار با ارتفاع حدود ۵/۳ متر و با وسعت ۱/۱۴ هکتار به عنوان نیشابور قبل از اسلام و سه سده ی اول در دوره ی اسلامی ( حومه)و اماکن مهم آن به عنوان بخش گسترش یافته ی شهر طی سده ی سوم تا ششم هجری بوده است.



 

آتشکده آذر برزین مهر

این آتشکده در عهد ساسانی در ناحیه ریوند نیشابور قرار داشته و یکی از سه آتشکده ی مهم زرتشتیان محسوب می شده است. وجود آتشکده ی برزین مهر حاکی از این است که شهر تاریخی نیشابور قبل از اسلام از اهمیت و جایگاه خاصی برخوردار بوده است.

* مطلب ارسالی توسط آقای علی برزنونی، ساکن روستای برزنون، بخش سرولایت نیشابور :

محل آتشکده آذربرزین مهر نیشابور است نه سبزوار۱۲ مهر ۸۷ - ۰۱:۱۲ آتشکده آذربرزین مهر یکی از سه آتشکده مهم زمان ساسانیان می باشد که مظهر کشاورزان و دهقانان بوده اما محل دقیق این آتشکده هنوز به طور کامل مشخص نیست، هر چند که جزء آثار باستانی سبزوار عنوان شده ولی هنوز اسناد قابل قبولی بر این مدعا ارائه نگردیده است.

در زبان پهلوی این آتشکده Burzenmihr تلفظ می شود. جالب اینجاست که روستایی در بخش سرولایت نیشابور به نام روستای برزنون وجود دارد که مردم خود این روستا برزنون را بورزینی تلفظ می کنند و حتی در بسیاری از مقالات تاریخی وجه تسمیه روستای برزنون را آتشکده برزین مهر می دانند و ادعا دارند که به چند دلیل آتشکده در روستای ریوند سبزوار نمی تواند باشد، اول اینکه آتشکده آذربرزین مهر به خاطر عظمتش محل رفت و آمد بسیار بوده و ریوند سبزوار از محل اصلی شهر قدیم نیشابور بسیار فاصله دارد و
این بعید است که این آتشکده به این اندازه از شهر دور باشد. دوم اینکه وجود امام زاده در این منطقه را می توان از دو حیث بررسی کرد، اول اینکه در بعضی از کتب تاریخی وجود چنین امام زاده ای انکار شده و تاریخ نویسان براین باورند که زرتشتیان به خاطر مصون ماندن مکان مقدس خودشان از دست حمله مسلمانان انرا محل دفن امام زاده معرفی کردند و دیگر اینکه حتی اگر وجود این امامزاده را بپذیریم دلیل بر اهمیت این منطقه می باشد .

من خود اهل روستای برزنون هستم. در این روستا قبرهایی وجود دارد که به سمت خورشید دفن شده اند و از طرفی در منابع تاریخی شبهای این آتشکده را شبهای نورانی معرفی کرده اند از طرفی کوه های برزنون در نزدیک کوه فیروزه است و کانیهای فیروزه موجود در کوه نور خورشید را در روز جذب کرده و در شب از خود ساطع می کنند. در نتیجه سنخیت توصیف
شب های نورانی آتشکده برزین مهر با موقعیت مکانی روستای برزنون خود می تواند ادله ای روشن بر وجود این آتشکده در روستای برزنون باشد.

alibarzanuni_at_yahoo_dot_com

اینجانب نه سبزواری هستم و نه نیشابوری. باید به عرض برسانم به عنوان یک متخصص در زمینه ی فرهنگ و زبان های باستان ، باید بگویم که نام کوه های ریوند در متون اوستایی آمده است و محل آتشکده ی آذر بزرین مهر به وضوح در میان کوه های ریوند ذکر شده است. ضمناً اگر نام روستای برزنون شباهی با برزین مهر داشته باشد جای تعجب نیست چونکه در زمان های دور تمام ایران زردشتی بوده است و مردم مشترکات فرهنگی و دینی داشته اند . دلایلی که دوست عزیزآقای برزنونی اورده اند دال بر زردشتی بودن مردم آن منطقه در گذشته دارد و به هیچ وجه موید این که محل آتشکده در نیشابور باشد نیست. مثلاً اگر بگوییم در سبزوار روستای مهر وجود دارد پس آذر برزین مهر در روستای مهر است به خطا رفته ایم. سند دست اول در این زمینه اوستا می باشد که به وضوح محل آن را مشخص کرده است.
khalilipoornazanin_at_yahoo_dot_com ۱۳۹۰/۰۱/۱۰



شادیاخ


نیشابور در طول تاریخ به ویژه دوره ی اسلامی جایگاه پر اهمیتی داشته است. از جمله با ظهور سلسله ی طاهریان در سال ۲۰۵هجری، نیشابور مرکز حکومت گردید و در شادیاخ عمارت و برای سپاهیان خانه هایی ساخته شد. و از آن پس این منطقه به عنوان دارالحکومه خراسان تا زمان حمله مغول محل اقامت امیران و پادشاهان بود. امروزه محوطه ی تاریخی شادیاخ در جنوب شرقی آرامگاه عطار با وسعت بش از ۲۰۰ متر مربع دیده می شود. کاوش های این محوطه ی ارزشمند از سال ۱۳۷۸ ه.ش آغاز گردیده و تا روشن شدن زوایای تاریخی آن ادامه دارد. همچنین این مکان یکی از سایت موزه های باستان شناسی در خراسان رضوی است.



تپه های ترب آباد

در اطراف نیشابور کنونی، دو تپه ی کهن وجود دارد که مدفن هنر و تمدن دیر سال این شهر است و در لفظ عوام به نام های« تل هلاکو»و« تپه ی آلب ارسلان»و«تپه ی سبز پوشان»یاد می شود. از جمله در ۶ کیلومتری شرق نیشابور بر کنار قریه ی عین آباد تا راه آهن و روستای لک لک آشیان، منطقه ای پست و بلند وجود دارد که به تپه ی ترب آباد معروف است. این محل حقیقت مزار تمدنی است که ریشه اش به روزگار ساسانیان پیوند می خورد. در سالیان اخیر محققان ایرانی و خارجی( چون اوبتن و ولکینس آمریکایی)کاوش های دامنه داری در تپه های فوق انجام دادند و مسکوکات و سفالهایی که به ویژه پس از حمله ی مغول در این اماکن مدفون شده است، کشف کرده اند. در مورد ظروف و سفالها این نظریه هست که چون نیشابور از طرفی بر سر راه کاروان های چین به بغداد قرار داشته، ظروف سفالین بی نقش آن که گاهی مزین به خطوط کوفی است الهام گرفته از این گونه سفال هاست و از سوی دیگر به خاطر مجاورت این شهر با ترکستان، نقاشی های قالی های صحرانشینان آن سرزمین در سفال های ساخت نیشابور دیده می شود. رنگ های قرمز آجری،قهوه ای سیر و زرد تخم مرغی در این ظروف به کار گرفته شده. نقوش این سفال های بیشتر هندسی است گرچه نقش انسان، حیوان و گل نیز در پاره ای از این سفال ها دیده می شود. ابریقی برنجی نیز در این محل کشف شده است که نمایشگر صنعت برنج کاری این شهر در آن ادوار است. این سفال ها در بیشتر موزه های معتبر ایران و جهان حراست می شود. سابقاً حفاری غیر مجاز نیز در این اماکن انجام می یافت که چون غیر اصولی بود آثار مکشوفه بیشتر می شکست و از بین می رفت. در این حفاری ها هنگامی که به چاهی برمی خورند این آثار فراوان تر است به این دلیل که یا شکسته های ظروف را مردم این شهر بر حسب عادت در چاه می ریختند و یا هنگام هجوم اجانب ظروف ارزشمند خویش را در این مکانها، از چشم دشمن غارتگر به دور می داشتند. در سالیان اخیر، سیف الله کامبخش فرد و احمد امیر ماهانی، متفقاً پیرامون کاوش های سفالگری نیشابور، دفتری گرد آوردند که در آن از حلقه چاه ها، سفال ها و کوره های آجرپزی کشف شده در این شهر به خصوص بین جاده ی خیام و عطار و خیام- شاه فضل سخن گفته شده است. شاید در دامنه ی این تپه، بر حسب عادت پس از مغول، رعایای محلی، جو می کارند. برخی از سیاحتگران خارجی زمان قاجار نیز، بدین موضوع اشاره کرده اند و جای آن است که موزه ای از آثار کشف شده ی نیشابور در این شهر تشکیل شود تا نمایشگر سابقه ی تاریخی و هنر بومی و سنتی این سرزمین باشد.



تپه های برجا مانده از نیشابور کهن

اکنون به اسامی تپه ی تاکستان، آهنگران و تپه ی ترب آباد( تورب آباد)تپه ی سبزپوشان، تپه ی مدرسه، تپه ی بازار، تپه ی قنات( قنات تپه)و تپه( محله)شادیاخ در سطح این منطقه ی وسیع پراکنده شده اند که شامل بقایای ارگ و کهندژ و عمارت نیشابور در اعصار مختلف حیات شهر می باشند. از آن تپه ها تا کنون تپه قنات، سبزپوشان، ترب آباد در فاصله سالهای ۱۳۱۸- ۱۳۱۵ به وسیله هیئت باستان شناسی موزه متروپولیتین حفاری شده است. در سال ۱۳۴۲ه.ش نیز یک هیئت ایرانی به سرپرستی سیف الله کامبخش فرد در منطقه ی صنعتی شهر قدیم نیشابور اقدام به کاوش نمود و حفاری هایی نیز در محوطه ی شادیاخ انجام داد. اخیراً یک هیئت مشترک ایرانی و فرانسوی کاوش های مهمی را در کهندژ نیشابور با هدف لایه نگاری این قسمت از شهر به انجام رساندند.


گنبدهای آجری- تاریخی مهرآباد - شهمیر

در حاشیه ی شرقی جاده نیشابور- کاشمر به فاصله ی ۳ کیلومتری از جنوب شهر، دو بنای آجری- تاریخی به فاصله ی ۱۵ متری از هم قرا گرفته اند که به نام های مهروا، مهرآباد و شهمیر- شه مهر معروف است. کلمه ی مهر که در همه اسامی مشترک است نشانگر پیوند این مکان به آیین مهرپرستی ایران باستان می باشد. برخی ساخت این بنا را به زمان سلجوقیان نسبت می دهند و برخی از رصدخانه بودن این مکان سخن به میان می آورند. این بنا در نوع خود یک شاهکار به حساب می آید، پلان هشت ضلعی از خارج و فضای چهارضلعی از داخل، ورودی عریض، دیوارهای قطور همه بر زیبایی و شگفتی آن می افزاید. اما چیزی که از همه این ها جالب تر است، وجود یک راه زیرزمینی در آن جاست که احتمالاً به اسحاق آباد می رسد(یا درود). البته وسایلی چون یک نوع تفنگ، وسایل زندگی از قبیل لباس ،لحاف، کاسه و سفال یافت شده است که احتمالاً وجود جایی برای زندگی را نشان می دهد که با وجود چهارراه ها و اطاق های تعبیه شده این حدس قوی تر خواهد شد. قابل به ذکر است که این تونل زیرزمینی هم اکنون غیر قابل استفاده است و هیچ گونه بازدیدی از آن صورت نمی گیرد و افراد مجهز و مسلح هم حتی به دلیل کمبود اکسیژن نتوانستند بیش از ۴ کیلومتر پیش بروند. بنای کنونی گنبد متأسفانه وضعیت خوبی ندارد به طوری که بیشتر محل گذران اوقات معتادان است. شواهد موجود نشان می دهد که در حال حاضر هیچکس و هیچ سازمانی بر آن نظارت ندارد. وجود هرگونه زباله، ته سیگار، نوشته هایی روی دیوار، خرابی هایی از داخل و خارج بنا و از همه مهمتر گسترش روز به روز قبرستان در اطراف این بناها، خسارت هایی جبران ناپذیر را به دنبال دارد که شاید هنوز کسی نتوانسته آن را درک کند. تابلویی در نزدیکی گنبد بزرگ نصب شده که متن آن به این صورت است؛ « در اجرای طرح تعیین حریم ابنیه ی تاریخی کشور، دفن اموات تا شعاع ۱۵ متری پیرامون گنبد بزرگ و گنبد کوچک مهرآباد منع قانونی داشته و متخلفین مورد پیگرد قانونی قرار خواهند گرفت.» اداره میراث فرهنگی نیشابور اما پیگیری و مجازاتی نیست و آنچه دیده می شود ویرانی های فراوانی است که به این بناهای تاریخی صدمه می زند نام گنبدهای شهمیر فقط در بروشورها مورد توجه است و به دلیل عدم امنیت و مواردی که ذکر شد، کمتر کسی از آن و سابقه ی تاریخی آن اطلاع دارد و از آن بناهای تاریخی و زیبا بازدید می کند


کمال الملک

محمد غفاری معروف به کمال الملک فرزند میرزا بزرگ است که در سال ۱۲۶۴ ه.ق در کاشان متولد شده است. او در ۱۵ سالگی راهی تهران شده و در دارالفنون تحصیل کرده است. وی در زمان ناصرالدین شاه به عنوان نقّاش باشی در دربار مشغول به کار بوده و مورد توجه ناصرالدین شاه قرار گرفته بود. کمال در سال ۱۳۱۱ ه.ق به اروپا رفت و تجربه های زیادی کسب کرد و حتی در غرب هم حیرت همگان را واداشت. وی در سال ۱۳۱۳ به ایران بازگشت و در سال ۱۳۴۷ ه.ق کاملاً از مشاغل دولتی( ریاست مدرسه مستظرفه و معاونت فنی وزارت معارف)استعفا داد و یک سال بعد راهی نیشابور شد و در منزل شخصی خود در حسین آباد به سر می برد. او در سال ۱۳۰۱ ازدواج کرد و صاحب چهار فرزند شد. وی در ۹۵ سالگی در سال ۱۳۵۹ ه.ق( ۲۷ خرداد ۱۳۱۹ ه.ش)دار فانی را وداع گفت. هم اکنون آرامگاه او در جوار آرامگاه عطار نیشابوری( در ۵/۶ کیلومتری جنوب شرق نیشابور)قرار دارد. مساحت زیر بنای آن ۲۸ متر مربع و دارای ۶ ایوانچه ی مقعر می باشد. نقش برجسته ی نیم تنه سنگی کمال نیز توسط استاد ابوالحسن صدیقی( از شاگردان استاد)ساخته و در قسمت بالای سنگ مزارش نصب گردیده است.



آرامگاه سعیدبن سلام مغربی

پهلوی - بنای آرامگاه وی متعلق به اواخر دوره قاجار و اوایل دوره ی پهلوی است.وی از مشایخ صوفیه ،در نیشابور است که از محضر اساتیدی چون حبیب مغربی و ابو عمر زجاجی استفاده کرده و شاگرد ابولحسن صانع دینوری بوده است .برخی از مردم به اشتباه این مکان را آرامگاه ابومسلم خراسانی ـ سردار معروف ـ و یا مقبره ی طفلان مسلم قلمداد کردند. سعیدبن سلام حدود ۱۳۰سال عمر داشته و در سال ۳۷۳هـ.ق فوت کرده است .نقل است که ابو عثمان درزمان حیات خود گفته بود که «روز مرگش در نیشابور، فرشتگان خاک می ریزند »ودر روز مرگش ـ همانطور که گفته بود ـ گردو غبار عظیمی آسمان نیشابور را فرا گرفت .



آرامگاه ابوعثمان حیری

 مشایخ بزرگ تصوف و فقهای قرن سوم هـ.ق است که در محله ی حیره ی نیشابور سکونت داشته است .او احتمالا از ری بوده است و از عالمان ربانی و مقتدای اهل دل و کمال است که در سال ۲۹۸در نیشابور در گذشته است.



آرامگاه فضل بن شاذان نیشابور

قاجاریه - ابو محمد ،فضل بن شاذان بن خلیل ازدی از متکلمین طراز اول شیعه و یار و مصاحب چهار امام همام یعنی بنا به روایتی امام رضا (ع)،امام محمد تقی (ع)،امام علی النقی (ع)،وامام حسن عسگری (ع)بوده است .وی مقدمات علوم متداوله را از پدر فرا گرفته و خود نیز مانند پدرش مقامی والا یافته است . فضل بن شاذان ۱۸۰تالیف داشته از جمله الاستطاعه ،الایضاح من آراء سائر الفرق در علم کلام .آرامگاه امروزی ابو محمد ،در روستای فضل ،در باغی سرسبز در کنار تربت پاک شهیدان و آرامگاه ابدی نیشابوریان در۶کیلومتری جنوب شرقی نیشابور واقع شده است .مجموعه آرامگاه وی دارای صحن با صفا ،حرم و گنبد کاشیکاری است و بر کتیبه ی سنگ مزارش سال ۲۶۰هـ.ق را حک نموده اند.


آرامگاه مشاهیر

این آرامگاه ها در ۶ کیلومتری جنوب شرقی نیشابور در همسایگی آرامگاه عطار واقع شده اند. هم اکنون بزرگ مردان نیشابور، نام آورانی چون استاد فریدون گرایلی( نویسنده کتاب شهر فیروزه)، مرد نامدار نیشابور، پهلوان شورورزی وشیدا(محمد بیویای گیلانی)همسرنیلوفرمرداب دراین مکان آرمیده اند. مشاهیری که نام نیشابور را زنده نگه داشته اندو افتخار نیشابوریان اند.



 

آرامگاه یغمای نیشابوری

۵ کیلومتری جنوب شرق نیشابور( بلوار عرفان)در محلی بین آرامگاه خیام و عطار

 

حیدر یغما فرزند محمد از مردم نیشابور است که در سال ۱۳۰۲ ه.ش در روستای صومعه( مازول)به دنیا آمد. او از آغاز هوای فقر را تنفس کرد اما فقر باعث خاموشی عشقش نشد. او از عاشقان سرگردانی است که با زمان زاده شده اند، در زمان جاری اند و او را باید به حق شاعر لحظه ها و مصرع های رنگین نامید. اگر با آب دریاهای عالم صورتم شویی غبار عاشقی از چهره ی من برنمی خیزد یغما، خشت مالی بود که سروده هایش از میان لحظه های پر پیچ و تاب زندگی اش بیرون می آید. او تا سی سالگی بی سواد بود. ابتدا شروع به خواندن مختصر قرآن کرد و از سال ۱۳۴۲ ه.ش شروع به سرودن کرد. او علاقه ای به شهرت و مقام و منصب نداشت. آنجا که می گوید: دامن عفتم آلوده به شهرت مکنید بگذارید که پاک آمده ام پاک بروم اما وظیفه ی ماست که او را به همه بشناسانیم. مردی که هیچگاه دست نیاز به سوی کسی جز خدا دراز نکرد. مردی که در شعرهایش می توان رنج و زحمت و تلاش را لمس کرد. ما اینک او را به عنوان شاعری گرانقدر می شناسیم و ای کاش در زمان حیاتش، دیگران هم به او اهمیت می دادند. یغما خود می گوید: خلقم امروز به تکذیب بگیرند و مرا یک زمانی بشناسند که یغمایی نیست یغما بمیر تا بشناسد زمان تو را زیرا صدف بعد شکستن گهر دهد این خشت مال نیشابوری در روز دوم اسفند ماه سال ۱۳۶۶ه.ش به جایگاه ابدی خویش رهسپار شد و اینک آرامگاه وی در ۵ کیلومتری جنوب شرق نیشابور( بلوار عرفان)در محلی بین آرامگاه خیام و عطار است

 

آثار باستاني

آتشكده نيشابور "آذر برزين مهر"
اين آتشكده در دوره پيش از اسلام ، عهد ساساني در ناحيه ريوند نيشابور قرار داشته و يكي از سه آتشكده مهم زرتشتيان به شمار مي آيد . وجود آتشكده برزين مهر حاكي از اين است كه اين شهر قبل از اسلام از جايگاه ويژه اي بر خوردار بوده است .

بقاياي شهر كهن

آنچه از نيشابور باستاني بر جا مانده ، منطقه اي است در حاشيه جنوب شرقي شهر فعلي نيشابور كه از تپه ها و محوطه هاي گوناگون تاريخي تشكيل شده است . قسمت اعظم نيشابور قديم هم اكنون در دل خاك نهفته است و آثار بر جاي مانده موجود محدود است به چند تپه اصلي از قبيل : تپه تاكستان، تپه آهنگران ، تپه آلب ارسلان ، تپه سبز پوشان ، مدرسه ، بازار ، قنات يا قنات تپه و تپه شادياخ يا محله كه در سطح اين منطقه وسيع پراكنده شده اند .وسيع ترين اين تپه ها ، تپه آلب ارسلان است كه در جنوب روستاي ترباباد واقع شده و به تپه هاي طرب آباد يا ترباباد مشهور است.

تپه ترباباد
در اطراف نيشابور كنوني ، دو تپه وجود دارد كه مدفن هنر و تمدن دير سال اين شهر است . از اين تپه ها در لفظ عوام با نام هاي تل هلاكو ، تپه آلب ارسلان و تپه سبز پوشان ياد مي شود .اين محل در حقيقت مزار تمدني است كه ريشه اش به روزگار ساسانيان پيوند مي خورد.

تپه هاي شادياخ
محوطه شادياخ ، در جهت غربي نيشابور كهن و سمت جنوب شرقي نيشابور كنوني ، در فاصله حدود 3 كيلومتري شهر نيشابور واقع شده است .شادياخ تا اوايل قرن سوم هجري باغي بود واقع در مغرب شهر كهن و خارج از آن قرار داشت . در سال 205 هجري كه عبدا لله بن طاهر شهر نيشابور را به پايتختي برگزيد ، بنا به درخواست اهالي ، سپاهيان خود را از درون شهر ، به باغ انتقال داد و عمارتي براي خود در آنجا ساخت . پس از آن ، شادياخ دارالحكومه و دارالاماره بود .در اواخر قرن هفتم هجري كه نيشابور كهن به كلي متروك گرديد ، اهالي به محل امروزي كوچ كردند و شهر را در اين مكان ساختند.

حفاري هاي شادياخ
در مركز شادياخ و در محدوده اي به مساحت  1000  متر مربع ، مجموعه معماري بسيار گسترده اي وجود دارد كه در دوره هاي مختلف مورد استفاده و بازسازي قرار گرفته است . در اين مجموعه ، فضاهايي وجود داشته كه كاربري بسيار طولاني داشته اند. وجود پايه هاي افتاده با تزيينات آجري و سنگ فرش هاي وسيع ، استقرار ستون هاي چوبي ، آجرهاي افتاده از ستون هاي آجري و قطعات كاشي دايره اي شكل جهت ترصيع ديوارها ، حكايت از وجود ابنيه ي ديرپا ، باشكوه، زيبا و اشرافي دارد.

    

مزار مهروا يا مزار شه مير
در حاشيه شرقي جاده نيشابور- كاشمر به فاصله 3  كيلومتر از جنوب شهر ، دو بناي آجري تاريخي به فاصله كمي از هم قرار دارند كه به نام هاي مهروا ، مهرآباد ، شه مير و يا شادمهر از آنها ياد ميشود.
مهروا ساختماني است با طراحي كاملا اختصاصي . پسوند مهر حاكي از پيوند اين سرزمين با آيين مهرپرستي ايران باستان دارد.اين بنا با توجه به نظريه انجمن آثار ملي در نوع خود يكي از شاهكارهاي معماري به شمار مي آيد كه بر اساس نحوه آجر چيني و ابعاد آجر ها و تزيين دايره گنبد و عدم استفاده از ملاط جهت بند كشي و نحوه اجراي پلان از آثار قرن ششم هجري ،  مربوط به دوره سلجوقيان محسوب مي شود. گروهي كه اين نظريه را دارند معتقدند كه بنا در اصل رصد خانه بوده و اشاره به نقب هاي شگفت آور چهار طرف ساختمان مي نمايند .

روستاي مهروا
اين روستا قلعه شكل بوده چندين محله داشته و ساكنان آن به صورت دسته جمعي در محله ها زندگي مي كرده اند آب مصرفي نيز از قنات تهيه مي شده است.

محوطه باستاني خسرو آباد
اين محوطه مهم باستاني در حدود 20  كيلومتر جاده نيشابور – مشهد و در دهستان اردوغش از بخش زبر خان نيشابور قرار دارد . اين تپه از مهمترين محوطه هاي دوران پيش از تاريخ در نيشابور مي باشد كه بر اساس سفال هاي جمع آوري شده از سطح تپه داراي تنوع سفال از هزاره ي چهارم قبل از ميلاد تا هزاره ي اول قبل از ميلاد مسيح است . همچنين سفال هاي منقوش دوره برنز آن ، مشابه آثار تپه ي آفو و نمازگاه مي باشد.

دژ باستاني بازه چنار
اين دژ زيرزميني در داخل تپه اي ، در مجاورت يكي از روستاهاي بخش زبرخان احداث شده است . ارتفاع اين تپه از سطح زمين اطراف حدود 20  متر است و از رسوبات آبرفتي تشكيل مي شود . ورودي اين دژ فعلا نامعلوم است و از طريق روزنه اي كه در بالاي تپه ايجاد شده ، امكان ورود به داخل تونل هاي دژ ميسر گرديده است .

بناي گنبد كليدر
اين اثر تاريخي در داخل روستاي كليدر در بخش سرولايت نيشابور قرار دارد و به صورت يك چهار طاقي زيبا مي باشد كه ضلع شرقي آن داراي جلو آمدگي به صورت ايوان ورودي است . پلان بنا ، چهار طاقي است و از تخته سنگ هاي صاف جهت مصالح آن استفاده شده است . در زير گنبد ، دو سنگ قبر بزرگ وجود داشته كه يكي از آنها به موزه ي نيشابور منتقل گرديده است . تاريخ يكي از سنگ قبر ها ، 902 هجري و ديگري 913 هجري مي باشد كه هر دو داراي تزيينات زيبايي هستند.

مقبره كرد وخان
اين بناي سنگي به فاصله 3 كيلومتري روستاي كلاته اسداله خان بخش سرولايت قرار دارد .اين بنا مدفن يكي از شخصيت هاي محلي به نام كرد وخان بوده است.

قلعه دختر دهنه ي حيدري
اين محوطه باستاني در فاصله 2 كيلومتري شمال شرقي روستاي دهنه حيدري قرار دارد . اين قلعه در بين اهالي منطقه به تيز قلعه سي يا قلعه دختر مشهور است . آثار يك حوض انبار بر دامنه جنوب شرقي تپه مشاهده مي شود كه در اثر ريزش كوه تخريب شده است . اين حوض و احتمالا حوض هاي ديگر، آب ساكنين قلعه را تامين مي كرده است . قدمت اين قلعه احتمالا مربوط به دوره ساساني بوده كه تا اواخر دوره سلجوقي مورد استفاده قرار داشته و جنبه ي دفاعي داشته است. كوه هاي اين منطقه از لحاظ زمين شناسي نيز حائز هميت بوده و در سطح تپه، فسيل هايي از خانواده ي سفال پودها به خصوص  pnphintes  مربوط به دوره ژوراسيك به تعداد زياد موجود است.

    

قلعه دمير خان
اين قلعه به فاصله 3 كيلومتري شمال شرق روستاي ينگجه در كنار جاده ي شوسه ي ينگجه به عبدالله گيو قرار دارد. اتاق هاي متعدد دارد و ظاهرا درب اصلي آن در سمت غربي بوده است . احتمالا اين قلعه از دوره ي تيموري به بعد مسكوني بوده است .

برج آسياب
اين برج بزرگ مدور با قدمتي بالغ بر 400 سال در فاصله 1500 متري جنوب شرقي روستاي اسحاق آباد و بر كناره ي نهر آب خشكيده اي ، ساخته شده و از زيباترين برج هاي ديده باني موجود در منطقه است . 4 طبقه دارد ، در وسط دشت وسيعي احداث شده و بر مزارع و زمين هاي مزروعي اطراف ، احاطه كامل دارد. تزيينات زيبايي نيز در بدنه خارجي آن ايجاد شده است . در مجاورت اين برج ، ساختمان مخروبه ي يك آسياب آبي قديمي نيز قرار دارد كه علت نام گذاري برج نيز همين است.

سردابه ي ماروسك
در مجاورت روستاي ماروسك سرولايت ، تپه اي به وسعت بيش از  100  متر و ارتفاع 5/3 تا 4  متر قرار دارد كه بر روي آن قبرستان قديمي روستا مي باشد . در داخل اين تپه ، سردابه اي قرار دارد كه از دو اتاق به موازات يكديگر و يك راهرو تشيل شده است . در اتاق غربي تعداد زيادي اسكلت انساني به صورت آشفته قرار دارد. قدمت اين سردابه به اواخر قرن هفتم و اوايل هشتم هجري مي رسد . 

اماكن فرهنگي تاريخي
بعد از تخريب شهر نيشابور به دست سپاهيان مغول براي مدت ها اثري از نيشابور بر جاي نمانده و آن عده از ساكنان نيشابور كه جان سالم به در بردند به طور پراكنده در اين جا و آن جا و با نا اميدي تمام زندگاني مي كردند ، تا اين كه شهر فعلي نيشابور در دوره تيموري در قسمت شمال غربي شهر قديم و به فاصله حدود 5  كيلومتر خرابه هاي شهر قديم ساخته شد . اين شهر داراي 4دروازه بود كه معروف به دروازه هاي عراق ، مشهد ، باغات يا پاچنار و دروازه ارگ بودند.

مسجد جامع تاريخي

يگانه اثر كامل باقي مانده از آثار باستاني شهر نو بنياد نيشابور ، مسجد جامع آن است كه در سال 899 هجري قمري ، همزمان با فرمانروايي سلطان حسين بايقرا ، توسط پهلوان علي كرخي فرزند بايزيد ساخته شده و از بناهاي قرن نهم هجري قمي است .
اين بناي تاريخي، در مركز شهر نيشابور و در حاشيه جنوبي خيابان امام خميني ره ، در ضلع غربي چهار راه اصلي شهر ، چهار راه انقلاب قرار دارد . در كنارذ مسجد مدرسه اي نيز توسط پهلوان كرخي ساخته شده كه در دوران پهلوي با عبور خيابان امام اين مدرسه خراب شده است ، مدفن پهلوان علي كرخي نيز در داخل اين مدرسه بوده كه اكنون در زاويه ي شمال شرقي بيرون مسجد جامع واقع شده است.

مدرسه گلشن " حوزه ي علميه"
بناي حوزه ي علميه ي نيشابور ، در حاشيه شمالي خيابان امام خميني كمي بالاتر از مسجد جامع شهر ، قرار دارد. تزيينات آجري در دوطرف ايوان ، زيبايي خاصي به بنا داده است.

    

بازار سرپوشيده و تاريخي نيشابور
بازار تاريخي نيشابور ، از جمله بازار هاي سرپوشيده منحصر به فرد در استان خراسان است كه قدمت آن به دوره صفويه مي رسد . در داخل اين بازار تعدادي سرا ، كاروان سرا ، تيمچه ،و حمام وجود دارد .
كاروان سراي مستوفي ، يكي از تيمچه هايي است كه درون اين بازار تاريخي وجوددارد كه دو دهنه ورودي آن يكي در حاشيه جنوبي خيابان امام خميني و ورودي ديگر با در بزرگ چوبي به بازار مي شود .
حمام مرمر ، يكي ديگر از جاذبه هاي اين بازار تاريخي است كه قدمت بسيار دارد اما امروز خرابه اي بيش نيست .

آب انبار
در مقابل بازار سرپوش ، بازار نو قرار دارد كه در گذشته ، سقف اين بازار نيز به صورت گنبدي ، پوشيده بوده ، با عبور خيابان امام خميني از اين مكان ،  سرپوش ها خراب شده است.
آب انبار در زير زمين واقع شده است و 20 تا 23 پله تا سطح زمين فاصله دارد ، و امروز قهوه خانه اي است كه داراي سقف هاي گنبدي شكل باد گير است . محيطي زيبا ، خنك ، آرام و ياد آور روزگاران گذشته است .
بعد از اين آب انبار ، تيمچه اي است كه مدتي در اختيار ژاندارمري بوده، مدتي تجارت خانه شده ، كم كم از رونق افتاده است .

 كاروان سراي شاه عباسي

اين كاروان سرا در دوره صفويه و در خارج از دروازه شهر يعني دروازه مشهد احداث شده است .
اين كاروان سرا در اواخر دوره ي قاجاريه و اوايل عصر پهلوي ، جهت اسكان و نگهداري ايتام و مستمندان و سپس مدتي به عنوان پادگان ژاندارمري مورد استفاده قرار گرفت .
هدف از احياي اين اين كاروان سرا ، حمايت از صنايع دستي و هنرهاي سنتي و بومي منطقه است . ضلع شرقي كاروان سرا شامل سه بخش زير است :

بخش باستاني : در اين بخش اشياي تاريخي ؛ از قبيل سكه هاي متعلق به قبل از اسلام تا دوره تيموري ، انواع ظروف سفالي دوران تاريخي و اسلامي ، ظروف فلزي و شيشه اي ، و اشياي سنگي به نمايش گذاشته شده است .
بخش مردم شناسي : جلوه هايي از زندگي روزمره ي مردم منطقه و اشياي مربوط به آن در معرض ديد قرار داده شده است .

    

بخش ويژه: نمايش اشيايي چون مجسمه هاي دوران تاريخي و ماقبل آن ، ماكت شهر قديم نيشابور در دوره تيموري ، لوحه ي استوانه اي بدلي متعلق به كوروش هخامنشي به خط ميخي ، تعدادي سنگ قبر تاريخي ، مجموعه اهدايي مدال ها و احكام شادروان پهلوان يعقوب علي شورورزي ، تعدادي ضريح چوبي منبت كاري شده تاريخي ، تعدادي اسناد خطي و احكام ...
ضلع غربي به سالن اجتماعات و محل دائمي نمايشگاه ، و هشتي جنوب غربي به رشته هاي كار و دانش براي آموزش سفالگري ، كاشي كاري و سراميك اختصاص يافته است.
علاوه بر اين كاروان سرا ، در محدوده ي شهرستان نيشابور كاروان سراهاي [رباط] مهم ديگري نظير: كاروان سراي شورياب واقع در روستاي شورياب در فاصله حدود 50 كيلومتري جنوب غربي شهر نيشابور ، متعلق به دوره قاجار ، كاروان سراي چاه سالار در جنوب شهر ، كاروان سراي قدمگاه و رباط قلعه وزير ، در 24 و 30 كيلومتري غرب شهر در مسير جاده مشهد ، نيز وجود دارند .

موزه خيام
همزمان با برگزاري كنگره جهاني خيام ، در 28 ارديبهشت ماه  1379 ،  با عنايت به شان و مرتبه ي علمي حكيم عمر خيام وآثار ارزشمند باقي مانده از وي ، در رابطه با دانش ستاره شناسي، تقويم ،  رياضيات و اشارات  مكرر خيام به خاك ، كوزه و كوزه گري ، اهميت سفال نيشابور و نيز فقدان موزه اي در استان كه به نوعي معرف مراتب علمي و بيانگر
ويژگي هاي دوران حكيم عمر خيام باشد ، سازمان ميراث فرهنگي اقدام به تاسيس موزه ي خيام در كنار آرامگاه وي نمود .موزه خيام شامل چهار بخش است :

بخش اول : آثار مربوط به نجوم ، شامل ابزار آلات رصد و ستاره شناسي ، اسطر لاب ، انواع قطب نما ها و صور فلكي
بخش دوم :  ظروف مفرغي و فلزي معاصر با خيام از قرن پنجم تا هفتم هجري .
بخش سوم :  شامل ظروف سفالين لعابدار مربوط به قرون سوم تا هفتم هجري قمري.
بخش چهارم شامل نسخ خطي ، نسخ خطي نجوم و تابلو هاي مربوط به حكيم عمر خيام .

بقعه قدمگاه

 
بقعه ي زيبايي است از قرن 11 هجري به صورت هشت گوش با ايوان هاي بلند و طاق نماهاي دو طبقه ، مزين به كاشي هاي خشت هفت رنگ و گچ بري هايي كه در وسط باغ بزرگي قرار دارد ، از كتيبه ي تاريخي آن چنين مستفاد مي شود كه بنا به امر شاه سليمان صفوي در سال 1091 هجري ساخته شده است و علت وجه تسميه آن به قدمگاه به واسطه وجود يك پارچه سنگ است كه بر روي آن اثر دو قدم بزرگ منسوب به جاي پاي حضرت رضا ، ثامن الائمه[ ع] ديده مي شود .

مسجد چوبي

اين مسجد كه در ايران و جهان منحصر به فرد است ، 200 مترمربع زير بنا دارد . در ساختمان اين بنا ، حدودا سيزده تن از انواع چوب هاي صنعتي به كار رفته است .
از امكانات اين مسجد مي توان به آشپزخانه ، كتاب خانه ، وضو خانه و ... كه همگي از چوب ساخته شده است ، اشاره نمود .
اين مسجد در جنوب شرق نيشابور ، روستاي محمد آباد ، قرار دارد و توسط مهندس مجتهدي ساخته شده است .

    

فرهنگسراي سيمرغ
اين فرهنگسرا ، بزرگ ترين ساختمان فرهنگي استان خراسان مي باشد .

افلاك نماي خيام

امام زادگان محمد محروق و ابراهيم

بقعه امام زاده محروق و ابراهيم در باغ مصفايي در فاصله 3 كيلومتري شرق نيشابور واقع شده است . محمد بن محروق از نوادگان امام موسي بن جعفر [ع] مي باشد .در كنار بقعه امام زاده محروق ، بقعه امام زاده ابراهيم نيز هست كه به وسيله ي دري به امام زاده محروق راه دارد .

فضل بن شاذان

مقبره ي اين عالم جليل القدر در يك فرسنگي جنوب شرقي نيشابور ، در روستايي به همين نامم [فضل] قرار دارد .

بانو بي بي شطيطه

بانو بي بي شطيطه يكي از زنان فاضل نيشابور و مورد عنايت خاص امام موسي كاظم [ع] در قرن دوم هجري بوده است . بناي فعلي آرامگاه ، دارايطرح شش ضلعي با دوازده غرفه كوچك در طرفين آن است .
    

امام زاده غريب
مقبره بي بي صالحه

آرامگاه بزرگان

آرامگاه حكيم عمر خيام نيشابوري

خواجه ، امام ، حجة الحق ،حكيم ابوالفتح عمربن ابراهيم الخيامي [خيام] نيشابوري، از حكما ، رياضي دانان و شاعران بزرگ ايران ، در اواخر قرن پنجم و اوايل قرن ششم مي زيست . معلومات و مطالعات حكيم بيش تر در فلسفه و حكمت و رياضيات بوده ، گاه از سر تفنن شعر نيز مي گفته است . اما بيش تر به شاعري و رباعي سرايي معروف است.
آرامگاه اين فيلسوف و رياضي دان بزرگ در جنوب شرقي شهر نيشابور رو به روي امام زاده محمد محروق و امام زاده ابراهيم قرار دارد .

شيخ عطار نيشابوري

فريد الدين ابوحامد بن ابوبكر ابراهيم ابن اسحاق عطار نيشابوري ، شاعر و عارف نامي ايران زمين است كه با آفريدن آثاري بديع مقام خود را جاودان ساخته .
آرامگاه عطار در فاصله 6 كيلومتري شرق نيشابور ، در نزديكي امام زاده محروق و آرامگاه خيام واقع گرديده است .

كمال الملك

محمد غفاري ، معروف به استاد و كمال الملك ، از مفاخر هنر نقاشي ايران امروز ، فرزند ميرزا بزرگ كاشاني است . وي در سال 1264 هجري قمري در قريه كاشان ، متولد شد و به سال 1359 هجري قمري در نيشابور ، بدرود حيات گفت .
مقبره ي كمال الملك ، در باغ شيخ عطار نيشابوري ، قرار گرفته ، به عنوان زيارتگاه فرهنگ دوستان و عاشقان هنر ايراني ، هر ساله مشتاقان بسياري را به سوي خود جلب مي كند . بناي آرامگاه داراي حياط و باغچه ي سرسبزي است كه مقبره كمال الملك در آن قرار دارد .

    

يغماي نيشابوري

حيدر يغما يكي از شاعران معاصر نيشابوري است . وي در سال 1302 هجري شمسي در قريه صومعه از روستاهاي نيشابور به دنيا آمد .
الهام و ايمان اصلي در طرح مربع شكل بناي آرامگاه يغما ، از شغل شاعر ؛ يعني خشت مالي نشات گرفته است .اين بنا در فاصله ميان باغ خيام و باغ عطار ، در ميان قبرستان عمومي ، محل دفن شاعر ، ساخته شده است .

ديدني هاي طبيعي
شامل :

ييلاقات : برفريز – رود – دربهشت – بوژان – خرو – درود – ديزباد – قدمگاه – گرينه – بار – چگنه بز – طاغان – درخت جوز – بقيع و ...
غار ابراهيم ادهم
چشمه علي
قله ها ي معروف
: بينالود و شيرباد

معدن فيروزه نيشابور
فيروزه سنگى آبى‏رنگ و گرانبها است كه از جواهرات معروف جهان شمرده مى‏شود و معدن آن در دنيا در چند كشور بيشتر وجود ندارد. از آن جمله در تركستان و آسياى صغير و همچنين در جنوب غربى ايالات متحده امريكا در نيومكزيكو، آريزونا، كلرادو و نوادا، يافت می شود اما از بين تمام معادن فيروزه جهان، فيروزه معادن نيشابور از همه مرغوب تر و پربهاتر می باشد .
معادن فيروزه نيشابور در شش دره از كوههاى موسوم به بار معدن در 50 كيلومترى شمال غربى نيشابور در بلوك ريوند واقع است و تاكنون به منظور به دست آوردن فيروزه، بيش از صد غار در اين دره‏ها ايجاد شده است شهرت فيروزه نيشابور از روزگاران قديم بر سر زبانها بوده و گويندگان و نويسندگان در وصف آن سخن ها گفته‏اند.

    

محوطه تاريخي تپه سلطان ميدان
 
جنگل انبوه و نادر درختان ارس در دهنه ي حيدري از دهستان بينالود
 باغ ها و عمارت هاي زيبا در داخل و خارج از نيشابور

باغ ملي ، باغ سعيدي ، باغ گنجي ، باغ قوامي ، امين الا سلامي ، جمشيد شادياخي

 اردوگاه شهيد رجايي باغرود
اردوگاه بين المللي باغرود به فاصله 12 كيلومتري شمال نيشابور ، با مساحت چندين هكتار ، روزانه پذيراي بيش از 5000 نفر بازديد كننده مي باشد و مقام دوم اردوگاه هاي كشور را احراز نموده است.
مشاهير و نام آوران نيشابور
حكيم عمر خيام نيشابوري ، شيخ عطار نيشابوري ، كمال الملك ،  يغماي نيشابوري ،دكتر محمد رضا شفيعي كدكني، محمد بي رياي گيلاني [شيدا] ، دكتر رجبعلي مظلومي ، آيت الله العظمي وحيد خراساني ، استاد پرويز مشكاتيان ، خسرو شاهاني ، پرفسور حسين صادقي ، مرحوم فريدون گرايلي ، مرحوم پهلوان يعقوب علي شورورزي و ...

منابع :
نيشابور شهر فيروزه  (فريدون گرايلي )
نيشابور و استراتژي توسعه (عباسعلي مديح)
درآمدي بر جغرافيا و تاريخ نيشابور (علي طاهري)

http://www.iau-neyshabur.ac.ir/about_neyshabour/neyshabour.htm

مراجع زیر برای معرفی آثار نیشابور  را بررسی کنید

http://www.rovzane.com/



 

نوشته شده توسط یاسری  | لینک ثابت |